Autor tekstu pan Aleksander Masłowski jest pracownikiem Centrum Informacji
dla Naukowców Regionalnego Punktu Kontaktowego w Gdańsku.

Międzynarodowa wymiana naukowa wiąże się z nieustannym tłumaczeniem materiałów
pomiędzy rozmaitymi językami. Tłumaczenia te napotykają na szereg trudności związanych z
nieprzystawaniem do siebie terminologii i systemów nazewnictwa, odzwierciedlających
struktury organizacyjne istniejące w poszczególnych branżach w różnych krajach.
W ramach UE faktem jest powszechne używanie języka angielskiego, jako
najpopularniejszego i najprostszego do opanowania spośród dwudziestu paru języków
europejskich. Te zalety angielszczyzny to jednak tylko jedna strona medalu – problemem jest
bowiem to, że terminologia angielska odzwierciedla całkowicie odmienny od
„kontynentalnego” system prawny i organizacyjny, odwołujący się do zupełnie innych
uwarunkowań historyczno-językowych.

Wprowadzenie jednego języka urzędowego w Unii jest marzeniem ściętej głowy. Wszelkie
interpelacje i projekty w tej sprawie są odrzucane, z zastosowaniem argumentacji o
„politycznych” źródłach niemożności rozwiązania tego problemu.

Sytuacja jest gorsza niż to na pozór mogłoby się wydawać i może mieć bardzo poważne
konsekwencje praktyczne, a nawet finansowe.

Anglosaski system tytułów naukowych, w naturalny niejako sposób przejmowany wraz ze
stosowaniem angielszczyzny zupełnie nie przystaje do „kontynentalnego” systemu stopni
naukowych. Znane są przypadki kwestionowania wykształcenia i kwalifikacji osób z
doktoratem, których tytuł naukowy został przez tłumacza przysięgłego określony jako „PhD”,
co w Wielkiej Brytanii uznano za zbyt mało, by osoby te mogły być samodzielnymi
pracownikami naukowymi. Jeszcze większe problemy pojawiły się, kiedy tytuł „profesor
nadzwyczajny” przetłumaczony został jako „associate professor”, co w obszarze anglosaskim
uznano za określenie odpowiadające polskiemu adiunktowi i odmówiono w związku z tym
honorowania dokumentów podpisanych przez osobę o tak niskim statusie w hierarchii
naukowo-zawodowej.

Co ma w takim razie zrobić tłumacz (zwłaszcza tłumacz przysięgły), postawiony przed
zadaniem wiernego, ale również zrozumiałego tłumaczenia dokumentów zawierających tytuły
naukowe, świadczące o wykształceniu i kwalifikacjach swojego klienta?
Problemem tym zajmują się fachowe gremia, które formułują sensowne, acz bardzo
niedoskonałe w praktycznych zastosowaniach wytyczne, co do sposobu tłumaczenia stopni i
tytułów naukowych.

W Raporcie końcowym grupy roboczej, powołanej w grudniu 1996 r. jako wspólna inicjatywa
Komisji Europejskiej, Rady Europy i UNECSO/CEPES , której zadaniem było opracowanie
suplementu do dyplomu, tj. dokumentu będącego załącznikiem do dyplomu wyjaśniającym
wątpliwości związane z uznawaniem wykształcenia, można przeczytać co następuje:
W suplemencie do dyplomu powiedziane jest wyraźnie, że tytuł zawodowy (stopień naukowy)
określający wykształcenie, nazwa instytucji, która go nadała i system nadawania tytułów
zawodowych oraz stopni i tytułów naukowych powinny być podane w języku danego kraju.
Podstawą tego zalecenia jest fakt, że tłumaczenie tych nazw prawie zawsze wiąże się z
dokonywaniem oceny danego wykształcenia i określaniem jego równoważności. Suplement
został opracowany tak, by mógł stanowić obiektywny dokument wolny od wszelkich sądów
wartościujących i stwierdzeń o równoważności.

Powinien także pozwalać czytającej go osobie na wyrobienie sobie własnej opinii dotyczącej opisanego w
nim wykształcenia. Jednakże zarówno projekt pilotażowy jak i końcowe spotkanie oceniające
wykazały, że opinie co do tłumaczenia tytułów zawodowych i nazw instytucji są podzielone.
Niektórzy uczestnicy projektu sugerowali, że powinna istnieć możliwość zamieszczania
tłumaczeń tytułów i nazw. Jednakże większość członków grupy roboczej i uczestników
projektu pilotażowego zdecydowanie nie zgodziła się na taką propozycję. Jest ona także
sprzeczna z Konwencją o uznaniu kwalifikacji przyjętą przez Radę Europy i UNESCO. W
efekcie ostateczny wzór suplementu do dyplomu nie zawiera możliwości tłumaczenia tytułów.
(źródło: http://www.buwiwm.edu.pl/publ/supl/)

Mamy tu więc chyba do czynienia z wpływem owej „politycznej” niemocy rozwiązania
problemów językowych. Tłumacz pozostawiony jest więc samemu sobie i własnemu
wyczuciu, opartemu na szeregu czynników pozajęzykowych, musi bowiem zastanawiać się
czemu ma służyć tłumaczenie, do jakiego kraju wybiera się klient je zlecający, jak ma się
polski system stopni i tytułów naukowych do stosowanego w owym kraju.

Podobne rozwiązania znalazły się również w treści aktów prawnych. I tak, dla przykładu, art.
5 (3) umowy między RP a Niemcami o uznaniu ekwiwalencji w szkolnictwie wyższym
stwierdza:
Należy używać tytułów i stopni naukowych zawsze w brzmieniu oryginalnym, z podaniem
nazwy jednostki przyznającej; możliwie dosłowne tłumaczenie tytułów i stopni naukowych
dołącza się ewentualnie w nawiasie.
Próbę wskazania kierunku, w którym powinny iść rozwiązania problemów w tłumaczeniu
tytułów naukowych podjęło Polskie Towarzystwo Tłumaczy Ekonomicznych, Prawniczych i
Sądowych, zamieszczając w swoim biuletynie (Nr 38, marzec 2000) artykuł pt.
„Terminologia szkolna po angielsku czyli jak tłumaczyć tytuły zawodowe i naukowe”.

W artykule tym czytamy:
Wychodząc z założenia, że nic bardziej nie szkodzi zrozumieniu niż zbyt daleko posunięte
naśladownictwo, prowadzące do pomieszania systemów i zamazywania ich odrębności,
przyjęto, że w tłumaczeniu należy zachowywać odrębność kulturową danego systemu
połączoną z zasadą dostosowania się do konwencji języka przekładu.
Tłumacząc nazewnictwo stosuje się więc zasadę organizacji międzynarodowych (ONZ), która
zachowuje narodową specyfikę systemu szkolnictwa danego kraju poprzez cytowanie nazw i
tytułów w ich oryginalnym brzmieniu obok odpowiednika w języku przekładu. Na przykład
w tłumaczeniu z języka polskiego na język angielski obok tłumaczenia: Master of law należy
w nawiasie umieścić oryginalne brzmienie tego tytułu w języku polskim: (magister prawa); w
przypadku "licencjata" tłumaczymy: Licentiate (licencjat).

W podobny sposób tłumaczymy z języka angielskiego na polski tytuły: bakałarz sztuk
pięknych (Bachelor of Arts in Fine Arts), bakałarz medycyny (Bachelor of Medicine),
bakałarz chirurgii (Bachelor of Surgery), doktor (filozofii w zakresie) pedagogiki (Doctor of
Philosophy in Pedagogy), bakałarz pedagogiki (Bachelor of Art in Pedagogy) itp.
Należy również pamiętać o zasadzie, że tłumacz przysięgły w żadnym razie nie stanowi o
równoważności wykształcenia nabytego w różnych krajach. Tłumacząc więc, nie należy
sugerować jakichkolwiek innych tytułów i stopni, niż wynika to z literalnego ich tłumaczenia.
W tym momencie nie należy też dokonywać zabiegu "uwspółcześniania" archaizmów, jeżeli
nie wyszły one z użycia w innym systemie szkolnictwa (np. "bakałarz"), ani też nie wolno

porównywać polskiego tytułu magistra z zagranicznym stopniem bakałarza, tylko dlatego, że
w indywidualnych przypadkach naszych magistrów uznawano za bakałarzy w innych krajach.
Nie świadczy to w żadnym razie o niższym poziomie wyższego szkolnictwa polskiego, zaś
urzędowe opinie na ten temat w przypadkach indywidualnych wydaje odpowiednia instytucja
powołana do tego w danym kraju.
(źródło: http://www.tepis.org.pl/biuletyn/38/szkolna.htm)

Ale to samo TEPiS, uchwalając Kodeks Polskiego Tłumacza Sądowego, nakazuje w nim
nieco odmienne rozwiązania. Przyjrzyjmy się im:
§ 38. Obcojęzyczny odpowiednik stopnia, tytułu naukowego lub zawodowego obowiązuje w
brzmieniu podanym:
1. w wykazie tytułów naukowych lub zawodowych opublikowanym przez międzynarodowe
lub krajowe ciało normotwórcze;
2. w dzienniku urzędowym kraju języka źródłowego lub języka docelowego;
3. w dwustronnej lub wielostronnej umowie międzynarodowej opublikowanej lub nie
opublikowanej;
4. w innym dokumencie wydanym przez kompetentne władze.
§ 39. W razie braku stopnia, tytułu naukowego lub zawodowego w wykazie opublikowanym
przez ciało normotwórcze, dziennik urzędowy lub inny dokument wydany przez kompetentne
władze lub po upewnieniu się co do braku tych źródeł, jednak nie usprawiedliwiając się
brakiem dostępu do nich, tłumacz może dokonać tłumaczenia według własnego uznania,
zgodnie z zalecanymi poniżej zasadami.
§ 40. Tłumaczenie stopnia, tytułu naukowego lub zawodowego powinno uwzględniać:
1. odmienność danego systemu organizacyjnego kraju języka źródłowego i prawo zachowania
intencji autorów nazwy instytucji, jeśli jej ekwiwalent w języku docelowym mieści w zakresie
pierwszego znaczenia i nie jest zasadniczo mylący;
2. podobieństwo nazw analogicznych stopni i tytułów w kraju języka docelowego, jeśli
uwzględniający je ekwiwalent w języku docelowym nie koliduje bądź to z intencją autora
nazwy w języku źródłowym, bądź to z zakresem znaczeniowym w tym języku.
3. zachowanie rdzeni łacińskich i greckich w elementach leksykalnych języka docelowego,
jeśli ich pierwsze znaczenie nie różni się zasadniczo od znaczenia w języku źródłowym,
zgodnie z zaleceniami Międzynarodowej Organizacji Unifikacji Neologizmów
Terminologicznych.
4. podanie w nawiasie obok tłumaczonego stopnia lub jego odpowiednika w języku
źródłowym jeden raz bezpośrednio po pierwszym jego wymienieniu w tekście tłumaczonego
dokumentu. (źródło: http://www.tepis.org.pl/biuletyn/40/tepis.htm)

Widać więc, że w łonie samego TEPiS panuje rozbieżność co do sposobu postępowania z
arcytrudną jak widać materią tłumaczenia stopni i tytułów naukowych.
Instytucje i osoby zajmujące się szeroko pojmowaną wymianą naukową próbują sobie same
radzić z problemami translatorskimi. Jedną z takich prób jest zamieszczony w informatorze
Politechniki Gdańskiej z 2001 r. krótki wykaz tytułów i stopni naukowych, które w wersji
angielskiej informatora stają się swoistym słowniczkiem, stosowanym w praktyce tłumaczeń
na gdańskiej uczelni.

Tłumaczenie tytułów i stopni naukowych

Oto on:

EXPLANATORY NOTE ON POLISH ACADEMIC AND PROFESIONAL TITLES,
DEGREES AND POSTS.
According to Polish law, the following terms are used for academic and professional titles,
degrees and posts held by staff members at the Technical University of Gdansk:
The academic title of profesor - granted by the President of the Polish Republic.
Academic degrees
doktor- granted by a fully qualified faculty board.
doktor habilitowany - recommended by a fully qualified faculty board and granted by the
Central Commission for Academic Titles and Degrees.
Research and teaching posts
asystent
adiunkt
profesor nadzwyczajny
profesor zwyczajny
Teaching posts
wykładowca
starszy wykładowca
Professional titles
licencjat
inżynier
magister
magister inżynier

Comments:
1. The Minister of Education appoints holders of the academic title of profesor or a doktor
habilitowany degree to the post of profesor zwyczajny.
2. The post of profesor nadzwyczajny is appointed by a university rector to holders of the
academic title of profesor or a doktor habilitowany degree.
3. The title of profesor and a doktor habilitowany degree authorise the holder to promofe
doctorate theses.
4. The following English titles have been adopted here for Technical University of Gdańsk
posts:

Assistant Professor - the holder of a doktor habilitowany degree in the post of adiunkt
Associate Professor - the holder of a doktor habilitowany degree in the post of profesor
nadzwyczajny
Professor - the holder of a profesor academic title in the post of profesor nadzwyczajny
Full Professor - the holder of a profesor academic title in the post of profesor zwyczajny
5. This guide names university staff who are authorised to promote doctorate theses and also
gives their academic posts.
6. The procedures leading to the profesor title as well as the various academic degrees, posts
and professional titles are not outlined here.

Mamy tu do czynienia z wykazem, w sposób klarowny wyjaśniającym strukturę stopni i
tytułów naukowych obowiązujących na Politechnice Gdańskiej z wyjaśnieniem ich
wzajemnych zależności. Ale czy każdy dokument można opatrywać takim załącznikiem?
Wszystkie te problemy nie zwalniają jednak nas, tłumaczących w codziennej pracy materiały
na i z angielskiego, od rozwiązania kwestii stosowanej w nich terminologii. Skoro okazuje
się, że problemu nie da się rozwiązać w sposób nie budzący wątpliwości, trzeba przyjąć
pewne standardy przynajmniej dla własnych tłumaczeń.

W praktyce utarło się przekładanie polskich tytułów na ich nie do końca adekwatne
anglosaskie odpowiedniki. Poniżej zamieszczam listę najczęściej spotykanych określeń
używanych przy tłumaczeniach materiałów związanych z międzynarodową wymianą
naukową:
licencjat – bachelor of science (BSc) – nauki ścisłe lub bachelor of arts (BA) – nauki
humanistyczne
inżynier – engineer (Eng.)
magister – master of science (MSc) – nauki ścisłe lub master of arts (MA) – nauki
humanistyczne
architekt - architect
doktor – philosophiae doctor (PhD)
profesor – professor (Prof.)

Określenia z powyższej listy stosować należy z wielką ostrożnością, mając świadomość
różnic w systemach hierarchii naukowej poszczególnych krajów. Wszelkie mutacje w rodzaju
„profesora zwyczajnego” bądź „nadzwyczajnego”, wymagają, jak to wspomniałem na
wstępie, najwyższej ostrożności.

Osobiście zgadzam się z opinią wyrażoną przez członków "grupy roboczej" i autora tekstu z
Biuletynu TEPiS, że tytułów naukowych w ogóle nie należy tłumaczyć. Nikomu przy
zdrowych zmysłach nie przyjdzie do głowy podczas tłumaczenia dzieł Cezara zamieniać
rzymskiego stopnia wojskowego "centurion" na "sierżant", a legionu na dywizję, choć tak
właśnie mniej więcej powinno się to robić, gdyby chcieć oddać funkcję pierwszego i
liczebność drugiego. Nie robi się tego głównie dlatego, że każdy tłumacz ma świadomość, że
realia rzymskie są zupełnie inne od współczesnych. Podobnie jest z tytułami naukowymi.
Nasz "doktor" to nie to samo co anglosaski "PhD", a kilka odmian tytułu profesorskiego
stosowanych w Polsce nie da się oddać w języku angielskim bez narażania się na drastyczne
nieporozumienia.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem wydaje się używanie w angielskich tekstach nie
tłumaczonych tytułów i stopni naukowych, lub, o ile to możliwe, tłumaczenie ich literalne z
jednoczesnym opatrzeniem stosownymi wyjaśnieniami (na przykład w nawiasie), które w
miarę możności mogą pozwolić na uniknięcie nieporozumień.

Uznawalność wykształcenia w Polsce i za granicą

Uznawanie dyplomów obywateli polskich
1) do celów akademickich
uznanie dokumentu w celu dalszego kształcenia się. Nie ma przepisów ogólnowspólnotowych, każdy
kraj posiada własne przepisy regulujące tę kwestię. Szczegółowe informacje można uzyskać,
kontaktując się z ośrodkiem ENIC/NARIC w danym kraju (ośrodki informacji – NARIC).
2) do celów zawodowych
uznanie dokumentu o wykształceniu w celu wykonywania zawodu lub działalności zawodowej - chodzi
o uznanie posiadanych kwalifikacji, a nie uzyskanych stopni i tytułów naukowych (ośrodki informacji
contact points o uznaniu kwalifikacji zawodowych w państwach członkowskich UE).
- zawód regulowany – zawód, którego wykonywanie jest uzależnione od spełnienia
wymagań kwalifikacyjnych i warunków określonych w odrębnych przepisach (ustawa z dnia
26 kwietnia 2001 o zasadach uznawania nabytych w państwach członkowskich UE
kwalifikacji do wykonywania zawodów regulowanych) (dyrektywy unijne).
- zawód nieregulowany – kwalifikacje uznaje pracodawca.

Uznawalność dyplomów – pod kątem pochodzenia dyplomu:

Uznawalność dyplomów zagranicznych w Polsce stan obecny

Kwestie uznawania w Polsce:
- świadectwa maturalnych,
- dokumentów przedkładanych przez kandydatów na studia uzupełniające,
- dyplomów ukończenia studiów,
- dokumentów o nadaniu stopni naukowych
regulowane są przepisami trzech ustaw:
- o systemie oświaty z 7 września 1991 r.,
- o szkolnictwie wyższym z 12 września 1990 r.,
- o tytule naukowym i stopniach naukowych z 12 września 1990 r.
Z treści tych ustaw wynika, że w Polsce istnieją dwie możliwości uznawania zagranicznych
dokumentów o wykształceniu:
- poprzez nostryfikację,
- w myśl procedur określonych przez umowy międzynarodowe.

Uznawalność dyplomów polskich za granicą
Polskie dyplomy mogą być uznawane bądź na mocy umów międzynarodowych o uznaniu
równoważności dokumentów o wykształceniu, albo też - w przypadku krajów, z którymi takich umów
nie podpisano - na podstawie obowiązujących w danym kraju przepisów o uznawalności zagranicznych
dyplomów.

Polskie dyplomy uznawane są przez inne państwa, o ile wydała je uczelnia posiadające do tego
uprawnienia. Uznanie polskich dyplomów w państwach, z którymi Polska nie zawarła umowy, odbywa
się zgodnie z przepisami wewnętrznymi danego państwa. W ramach odpowiedniej procedury może się
okazać, że polski dyplom zostanie przyrównany do zagranicznego dyplomu na innym poziomie
(na przykład dyplom magistra do dyplomu Bachelor of Arts w Wielkiej Brytanii a nie do dyplomu
Master).

Informacje o krajach, z którymi Polska podpisała umowy o uznawaniu wykształcenia dostępne są
na stronie Biura.

Szczegółowe informacje na ten temat uznania polskich dyplomów w pozostałych krajach można
uzyskać w ośrodkach zajmujących się sprawami uznawalności wykształcenia właściwym dla danego
kraju. Adresy oraz telefony do tych ośrodków są dostępne pod adresem internetowym
http://www.enic-naric.net. Dokumenty przeznaczone do obrotu prawnego z zagranicą powinny być
zalegalizowane( poświadczona autentyczność dokumentu )

Sposoby uznawania dyplomów:
- wzajemne umowy
- nostryfikacja dyplomów
Uznawanie wykształcenia na podstawie umów międzynarodowych a nostryfikacja
a) Następujące dokumenty o wykształceniu:
 świadectwa szkolne,
 świadectwa maturalne,
 dyplomy ukończenia studiów wyższych
 dyplomy o nadaniu stopni naukowych
uznawane są za równoważne odpowiednim polskim dokumentom na podstawie umów
międzynarodowych, lub w sytuacji braku uregulowań międzynarodowych, po przeprowadzeniu
nostryfikacji.

b) Nie wszystkie dokumenty wydane w państwie, z którym Polska zawarła umowę, są uznawane na jej
podstawie. Na podstawie umów uznawane są tylko takie dokumenty, o których mowa jest w danej
umowie oraz wydane zostały przez uprawnioną do tego instytucję w okresie obowiązywania umowy.
Potwierdzenie uznania dyplomów ukończenia studiów wyższych oraz stopni naukowych można uzyskać
w Biuro Uznawalności Wykształcenia i Wymiany Międzynarodowej, zaś w sprawach dotyczących
świadectw szkolnych oraz świadectw maturalnych należy się zwrócić do właściwego kuratorium
oświaty.

c) Nostryfikacji podlegają dokumenty pochodzące z krajów, z którymi Polska nie zawarła umowy
o wzajemnym uznawaniu dokumentów o wykształceniu, oraz dokumenty z krajów, z którymi Polska
zawarła ww. umowy, a które nie są w nich wymienione (na przykład dyplom bakałarza w krajach
byłego ZSRR).

Nostryfikacji świadectw szkolnych dokonują kuratoria oświaty, nostryfikacji dyplomów
ukończenia studiów wyższych oraz stopni naukowych – uprawnione do tego jednostki uczelni.
- Konwencja Praska i Konwencja Lizbońska
- ramy prawne uznawalności wykształcenia uzyskanego za granicą

Konwencja Praska o wzajemnym uznawaniu równoważności dokumentów ukończenia szkół średnich,
szkół średnich zawodowych oraz szkół wyższych, a także dokumentów o nadawaniu stopni i tytułów
naukowych, sporządzona została w Pradze dnia 7 czerwca 1972 r.

Rzeczpospolita Polska w dn. 17 grudnia 2003 ratyfikowała Konwencję o uznaniu kwalifikacji związanych
z uzyskaniem wykształcenia wyższego w Regionie Europy, zawartą w Lizbonie 11 kwietnia 1997 roku.
Jej postanowienia weszły w Polsce w życie z dniem 1 maja 2004 r.
W Konwencji Praskiej z 1972 r. oraz umowach bilateralnych zawartych w latach 70. i 80. stwierdzono
równoważność poszczególnych dokumentów. Posiadacze dyplomów w wyniku uznania uzyskują
zarówno uprawnienia akademickie (możliwość kontynuacji kształcenia w Polsce), jak i zawodowe.
Podobnie jest w przypadku uznania zagranicznego dokumentu w trybie nostryfikacji.
Na podst. ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym z dnia 27 lipca 2005 r.
(Art. 43, ustęp 5) :

Obywatele państw członkowskich Unii Europejskiej lub państw członkowskich Europejskiego
Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym
i członkowie ich rodzin, posiadający środki finansowe niezbędne na pokrycie kosztów utrzymania
podczas studiów, mogą podejmować i odbywać studia, studia doktoranckie oraz inne formy kształcenia,
a także uczestniczyć w badaniach naukowych i pracach rozwojowych na zasadach obowiązujących
obywateli polskich, z tym że osobom tym nie przysługuje prawo do stypendium socjalnego, stypendium
specjalnego dla osób niepełnosprawnych, stypendium mieszkaniowego, stypendium na wyżywienie i
zapomóg.

Tłumaczenie dokumentów
Przyjmując wraz z uznawanym dokumentem jego tłumaczenie na język polski, należy zawsze
pamiętać, iż jest ono w większym lub mniejszym stopniu interpretacją zagranicznego dokumentu,
dokonaną w wielu przypadkach przez osobę nie posiadającą specjalistycznej wiedzy ani o polskim
systemie edukacji ani o systemie edukacji państwa, w którym został wydany dokument
o wykształceniu. Może to spowodować liczne niezamierzone przekłamania w treści tłumaczenia,
a nawet trudność w prawidłowym rozpoznaniu, z jakim dokumentem o wykształceniu mamy
do czynienia. Dlatego też zasadniczo ocena zagranicznego dokumentu powinna opierać się na
zapoznaniu się z treścią dokumentu w języku oryginalnym, zaś zastosowanie tłumaczenia powinno
mieć jedynie charakter pomocniczy. Oczywiście w wielu sytuacjach nie jest to możliwe.

Tłumaczenie zagranicznego dokumentu o wykształceniu może zostać dokonane:
- w Polsce – przez polskiego tłumacza przysięgłego,
- za granicą – wtedy wymagane jest jego poświadczenie w polskiej placówce
dyplomatyczno-konsularnej w kraju wydania dokumentu.
Należy zwrócić uwagę, żeby nadany tytuł/stopień nie został przetłumaczony na język polski,
lecz pozostawiony w brzmieniu oryginalnym. Tłumacz nie ma uprawnień do znajdowania polskiego
odpowiednika zagranicznego tytułu/stopnia – takie jest zadanie nostryfikacji i uznania na podstawie
umów międzynarodowych.

Świadectwa ukończenia studiów podyplomowych, certyfikaty językowe,
świadectwa/dyplomy ukończenia kursów

Nie ma możliwości formalnego uznania ich równoważności z polskimi odpowiednikami.
Nostryfikacji podlegają bowiem jedynie świadectwa szkolne i maturalne, dyplomy ukończenia studiów
wyższych oraz stopnie naukowe.
Świadectwa ukończenia studiów podyplomowych, certyfikaty językowe można natomiast
przedstawić bezpośrednio pracodawcy, jako poświadczenie posiadanych kwalifikacji i umiejętności.

Europas – sposób na ujednolicenie kwalifikacji i kompetencji
- portfolio składające się z 5 dokumentów umożliwiających obywatelom Unii Europejskiej lepsze
dokumentowanie i prezentowanie swoich kwalifikacji i kompetencji na obszarze całej Europy.
Korzystanie z Europass otwarte jest również dla państw Europejskiego Obszaru Gospodarczego nie
będących członkami Wspólnoty – tj. Islandii, Liechtensteinu i Norwegii (zgodnie z warunkami
określonymi w Porozumieniu EOG) oraz dla krajów kandydujących do przystąpienia do UE zgodnie z ich
odpowiednimi Układami Europejskimi.

Europass został przyjęty decyzją Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 grudnia 2004 r.
i obowiązuje od dnia 1 stycznia 2005 roku.
W skład Europass wchodzą następujące dokumenty:
1. Europass – CV
2. Europass – Mobilność
3. Europass – Suplement do Dyplomu
4. Europass – Suplement do Dyplomu Potwierdzającego Kwalifikacje Zawodowe
5. Europass – Paszport Językowy

Europass może być wykorzystany:
 do przygotowania kompletnego portfolio dokumentów związanych z karierą zawodową,
 w celu udokumentowania kwalifikacji zdobytych w różnej formie (kształcenie formalne,
szkolenia, staże i praktyki zagraniczne),
 do samooceny i prezentacji kompetencji językowych,
 przy poszukiwaniu pracy w kraju i za granicą,
 przy wyjeździe na staż lub praktykę,
 w przypadku kontynuacji nauki za granicą,
 przy przekwalifikowaniu się.

Gdzie można otrzymać dokumenty Europass?
Wzory dokumentów wchodzących w skład Europass wraz z instrukcjami ich wypełnienia dostępne będą
we wszystkich językach UE na europejskim portalu internetowym administrowanym przez jedną
z agencji Komisji Europejskiej – Europejskie Centrum Rozwoju Szkolenia
Zawodowego – Cedefop.

Tam też dostępne, będą we wszystkich językach UE, formularze, wraz z instrukcjami wypełnienia,
dwóch dokumentów, które wypełniane są samodzielnie przez zainteresowane osoby – Europass – CV
i Europass – Paszport Językowy.
Więcej informacji na temat Europassu na stronie Centrum Informacji i Planowania Kariery
Zawodowej.

Legalizacja jest wymagana w stosunku do dokumentów przeznaczonych do obrotu prawnego z zagranicą.

Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 18 lipca 2005 r. w sprawie dokumentacji przebiegu studiów / Dz. U. Nr 149, poz. 9254/ urząd obsługujący ministra nadzorującego uczelnie podległe Ministerstwu Edukacji i Nauki legalizuje do obrotu prawnego z zagranicą wyłącznie oryginały następujących dokumentów:

- dyplomów ukończenia studiów /książeczka/
- świadectw stwierdzających ukończenie studiów podyplomowych
- dyplomów nadania stopni naukowych oraz
- zaświadczeń o ukończeniu studiów.  

Legalizacji dokumentów wydanych przez inne uczelnie dokonują urzędy obsługujące ministrów sprawujących nad nimi nadzór. Lista uczelni nadzorowanych przez MEiN dostępna jest pod adresem. www.mnisw.gov.pl .

Pozostałe dokumenty dotyczące toku studiów, których legalizacji wymagają partnerzy za granicą - zgodnie z § 14 ust.2 w/w rozporządzenia - legalizuje uczelnia, która je wydała.

Legalizacji można dokonać od poniedziałku do piątku w godzinach 9.00-14.00 w gmachu Ministerstwa Edukacji i Nauki w Alei Szucha 25 w pokoju 378 A. Opłata wynosi 19 złotych w znakach skarbowych, które można nabyć w gmachu w kiosku na parterze. Szczegółowe informacje można uzyskać pod numerem telefonu (0 22) 3474831.

Legalizacja świadectw dojrzałości wydanych przez Okręgowe Komisje Egzaminacyjne po zdanym egzaminie dojrzałości dokonywana jest w Ministerstwie Edukacji i Nauki, w Alei Szucha 25 w pokoju 215 tel. nr (022) 3474484.

W sprawie dalszych procedur legalizacyjnych prosimy kontaktować się z Ministerstwem Spraw Zagranicznych pod nr telefonu (022) 5239128 lub (022) 5239463. 

Polskie dyplomy mogą być uznawane bądź na mocy umów międzynarodowych o uznaniu równoważności dokumentów o wykształceniu, albo też - w przypadku krajów, z którymi takich umów nie podpisano - na podstawie obowiązujących w danym kraju przepisów o uznawalności zagranicznych dyplomów.

Informacje o krajach, z którymi Polska podpisała umowy o uznawaniu wykształcenia dostępne są na stronie Biura.

Informacji o tym, jak wygląda procedura uznania polskiego dyplomu w innym kraju należy zasięgnąć w ośrodku zajmującym się sprawami uznawalności wykształcenia właściwym dla danego kraju (ENIC/NARIC). Adresy ośrodków ENIC/NARIC można znaleźć w serwisie sieci pod adresem: www.enic-naric.net.

Przed wywiezieniem zagranicę polski dyplom powinien zostać poddany procedurze legalizacji.

Zobacz: Legalizacja dokumentów o wykształceniu

W przypadku uznawania wykształcenia do celów akademickich, tj. dalszego kształcenia, każdy kraj członkowski UE posiada własne przepisy regulujące te kwestie. Szczegółowe informacje można uzyskać kontaktując się z ośrodkiem NARIC w danym kraju.

W przypadku uznania do celów zawodowych, należy rozróżnić uznanie kwalifikacji do pracy w zawodach regulowanych od uznania kwalifikacji do pracy w pozostałych zawodach. W przypadku zawodów regulowanych obowiązują odpowiednie dyrektywy UE. W przypadku zawodów, które nie są regulowane, kwalifikacje uznaje pracodawca. Zawód regulowany to taki zawód, którego wykonywanie jest uzależnione od spełnienia wymagań kwalifikacyjnych i warunków określonych w odrębnych przepisach.

Szczegółowe informacje o zawodach regulowanych w Polsce oraz o uznawaniu kwalifikacji zawodowych do pracy w tych zawodach itd. można znaleźć na podstronach tego serwisu.

Zobacz: